Άρθρο (Ελ)

Η ουράνια ρίζα του ανθρώπου, η αποκατάσταση της όρασης και η μεσότητα του Αγίου Πνεύματος — Μια οντολογική κριτική του δυισμού

Προοίμιο — Οι ρίζες που λησμονήθηκαν

Ο άνθρωπος κατοικεί στη γη και πιστεύει ότι εδώ βρίσκονται οι ρίζες του. Θεωρεί το γήινο σώμα του ως τη μοναδική φυσική του υπόσταση και αναζητεί την πνευματική του καταγωγή σε έναν κόσμο απομακρυσμένο, άυλο και απροσπέλαστο. Η διάκριση αυτή διαμόρφωσε ένα από τα βαθύτερα αδιέξοδα του δυισμού: από τη μία η ύλη, από την άλλη το πνεύμα, δύο υποτιθέμενες πραγματικότητες που αντιπαρατίθενται χωρίς να εξηγείται ο ζωντανός δεσμός τους.

Και όμως, ο Πλάτων στον Τίμαιο περιγράφει τον άνθρωπο ως «φυτὸν οὐκ ἔγγειον ἀλλὰ οὐράνιον» — φυτό όχι γήινο αλλά ουράνιο. Η ρίζα του ανθρώπου δεν βρίσκεται κάτω από τα πόδια του, αλλά άνω, εκεί όπου ο φιλόσοφος τοποθετεί τη συγγένεια της ψυχής με το θείο.

Αιώνες αργότερα, στο Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, ένας τυφλός, στον οποίο ο Χριστός αποκαθιστά την όραση, αναφωνεί:

«Βλέπω τοὺς ἀνθρώπους ὅτι ὡς δένδρα ὁρῶ περιπατοῦντας». (Μάρκος 8:24)

Γιατί βλέπει ανθρώπους σαν δέντρα που περπατούν; Και γιατί η εικόνα αυτή εμφανίζεται ακριβώς τη στιγμή που αρχίζει να αναβλέπει;

Η παρούσα φιλοσοφική έρευνα προτείνει τη συνάντηση των δύο εικόνων, όχι ως απόδειξη ιστορικής ταυτότητας των κειμένων, αλλά ως διερεύνηση της γεωμετρικής και οντολογικής τους σχέσης.

Οι ρίζες δεν έπεσαν ποτέ στη γη. Ο άνθρωπος λησμόνησε πού βρίσκονται.

I. Το Ουράνιο Φυτό — Η πρωταρχική φυσική μορφή

Στον Τίμαιο 90a–b, ο Πλάτων αναφέρει ότι το θείο ανήρτησε την κεφαλή και τη ρίζα του ανθρώπου από εκεί όπου πρωτογεννήθηκε η ψυχή, ορθώνοντας έτσι ολόκληρο το σώμα.

Η εικόνα αντιστρέφει τη συνηθισμένη βοτανική σχέση. Το γήινο φυτό έχει τις ρίζες στο έδαφος και αναπτύσσεται προς τον ουρανό. Το πλατωνικό ουράνιο φυτό έχει την πρωταρχική του αναφορά άνω και εκτείνεται προς τη γη.

Η θεώρηση αυτή αναπτύσσεται στο βιβλίο μου Ο Χορός Νεμέσεως, στο Κεφάλαιο IV, «Ο Άνθρωπος ως Ουράνιο Φυτό — Ψυχή και Νοῦς σε Σπειροειδή Συνοχή» (The Human as a Heavenly Plant: Soul and Nous in Spiral Coherence).

Στη δική μου οντολογική ανάγνωση, ο άνθρωπος δεν αποτελεί μια γήινη ύπαρξη στην οποία προστίθεται ένα άυλο πνεύμα. Συγκροτείται από μια πρωταρχική, αληθινή φυσική μορφή και τη γήινη εικόνα ή προβολή της. Η δεύτερη δεν αποτελεί το σύνολο του όντος· είναι η εκδήλωσή του σε διαφορετικές συνθήκες, διατηρώντας τη δυνατότητα αναγνώρισης του πρωτοτύπου της.

Το πρωταρχικό ον δεν στερείται φύσης, μορφής ή κίνησης. Αντιθέτως, η γήινη ύπαρξη αποτελεί μια περιορισμένη εκδήλωση της αρχικής του φυσικής συγκρότησης.

Ο άνθρωπος δεν είναι, επομένως, ένα γήινο ον που αναζητεί μια ξένη ουράνια ιδιότητα. Είναι ένα ουράνιο φυτό του οποίου η πραγματική ρίζα παραμένει άνω, ακόμη και όταν ο γήινος εαυτός έχει λησμονήσει την προέλευσή του.

II. «Ἀναβλέψας» — Τα δέντρα που περπατούν και η αντιστροφή του κατόπτρου

Στο Κατά Μάρκον 8:22–25, ο Χριστός θεραπεύει έναν τυφλό στη Βηθσαϊδά. Η θεραπεία πραγματοποιείται σε δύο στάδια: πρώτα ο άνθρωπος βλέπει ανθρώπους σαν δέντρα που περπατούν· έπειτα, με τη δεύτερη επίθεση των χεριών του Χριστού, η όρασή του αποκαθίσταται πλήρως.

Το ρήμα ἀναβλέπω σημαίνει εδώ την ανάκτηση της όρασης, αλλά η σύνθεσή του επιτρέπει συγχρόνως μια συμβολική ανάγνωση της άνω φοράς του βλέμματος: ἀνά — βλέπω.

Και εδώ βρίσκεται η ουσιώδης αντιστροφή.

Ο θεραπευόμενος βρίσκεται κάτω. Αναβλέπει προς τα άνω. Ο Πλάτων, αντιθέτως, περιγράφει τον άνθρωπο από την ουράνια αρχή της συγκρότησής του.

Ο τυφλός δεν χρειάζεται να μεταφερθεί στον ουρανό για να αντικρίσει την εικόνα του ουράνιου φυτού. Βρίσκεται στη γη, εκεί όπου περπατούν οι άνθρωποι, και από αυτή την κάτω θέση βλέπει τη μορφή τους ως δέντρα.

Εάν όμως οι άνθρωποι είναι τα ουράνια φυτά του Πλάτωνα, τότε οι πραγματικές τους ρίζες βρίσκονται άνω. Το παράδοξο δεν είναι ότι τα δέντρα περπατούν. Το παράδοξο είναι ότι ο γήινος άνθρωπος θεωρεί τη γη ως τον τόπο της ρίζας του.

Στη συμβολική μας ανάγνωση, η πρώτη όραση δεν αποκαλύπτει μια μεταμόρφωση των ανθρώπων σε δέντρα, αλλά μια στιγμιαία δυνατότητα να ιδωθεί η ανθρώπινη φύση με διαφορετική γεωμετρία.

Το κάτω αντικρίζει το άνω. Η γήινη εικόνα αναγνωρίζεται ως προέκταση μιας ουράνιας ρίζας.

Εδώ λειτουργεί το ανεστραμμένο κάτοπτρο. Όταν ο άνθρωπος βλέπει μόνο τη γήινη μορφή του, θεωρεί την εικόνα ως πρωτότυπο και το πρωτότυπο ως αφαίρεση. Η φυσική του προέλευση αντιστρέφεται μέσα στην αντίληψή του.

Όμως το κάτοπτρο δεν δημιουργεί το πρωτότυπο. Παράγει μια εικόνα του, η οποία διατηρεί αναλογία με εκείνο που εικονίζει.

Η αποκατάσταση της όρασης δεν απαιτεί, επομένως, την καταστροφή του κατόπτρου, αλλά τη διόρθωση της αντιστροφής του.

Στο Μάρκος 8:25 χρησιμοποιείται το «ἀπεκατέστη»: η όραση αποκαταστάθηκε.

Η θεραπεία αποκτά έτσι, στη δική μου φιλοσοφική ανάγνωση, τη σημασία της επανεύρεσης του άξονα ανάμεσα στο πρωτότυπο και στην εικόνα.

Δεν αλλάζουν θέση οι ρίζες. Αποκαθίσταται η δυνατότητα να αναγνωριστεί η θέση τους.

III. Η Τριάδα και η Μεσότητα — Ο δεσμός που συγκροτεί το Όλον

Πώς συνδέεται το πρωτότυπο με τη γήινη εικόνα του; Πώς δύο διαφορετικές καταστάσεις της φύσης διατηρούν την ενότητά τους χωρίς να συγχέονται;

Ο Πλάτων διατυπώνει στον Τίμαιο 31b–c μια αρχή αποφασιστικής σημασίας:

«δύο δὲ μόνω καλῶς συνίστασθαι τρίτου χωρὶς οὐ δυνατόν».

Δύο δεν μπορούν να συνδεθούν καλώς χωρίς ένα τρίτο.

Ακολουθεί η ανάγκη ενός δεσμού που θα συνάγει τα δύο σε ενότητα. Και ο κάλλιστος δεσμός, κατά τον Πλάτωνα, είναι η ἀναλογία.

Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική γεωμετρία της Τριάδας.

Το τρίτο δεν προστίθεται μηχανικά στα δύο. Μεταβάλλει τη σχέση τους, καθιστώντας δυνατή τη σύνθεση, τη συνέχεια και τη ζωντανή τους ενότητα.

Η Δυάδα μπορεί να εκφράζει την αντίθεση. Η μεσότητα επιτρέπει στη διαφορά να αποκτήσει αναλογία. Το πρωτότυπο και η γήινη προβολή του δεν αποτελούν τότε δύο ασυμφιλίωτες ουσίες, αλλά διαφορετικές καταστάσεις που μπορούν να συνδέονται μέσα σε μια ενιαία φυσική τάξη.

Χωρίς το τρίτο, η αντίθεση παραμένει κλειστή στον εαυτό της. Με αυτό, αναδύεται η δυνατότητα της μεταβολής, της αναγνώρισης και του γίγνεσθαι.

Η Τριάδα δεν είναι απλώς Δυάδα συν ένα. Είναι η ζωντανή σχέση μέσω της οποίας τα δύο μπορούν να συγκροτήσουν το Όλον.

Η χριστιανική Τριάδα — Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα — προσφέρει εδώ ένα διαφορετικό πεδίο φιλοσοφικής διερεύνησης.

Στην προσωπική μου οντολογική σύνθεση, το Άγιο Πνεύμα εξετάζεται ως η ενεργός μεσότητα που καθιστά δυνατή τη σχέση μεταξύ της πρωταρχικής φυσικής μορφής και της γήινης εικόνας της. Δεν πρόκειται για δογματική ταύτιση των θεϊκών υποστάσεων με γεωμετρικά μεγέθη, αλλά για τη διερεύνηση της λειτουργίας της σύνδεσης, της αποκάλυψης και της ζωής.

Η μεσότητα δεν είναι ένας συμβιβασμός ανάμεσα στην ύλη και στο πνεύμα. Δεν βρίσκεται απλώς στη μέση δύο νεκρών αφαιρέσεων.

Συνδέει το ζωντανό πρωτότυπο με τη γήινη εικόνα του, καθιστώντας δυνατή την ανάμνηση, τη μεταμόρφωση και το γίγνεσθαι.

IV. «Ὑπομνήσει» — Η μνήμη του αληθινού εαυτού

Στο Κατά Ιωάννην 14:26, ο Χριστός αναφέρεται στον Παράκλητο, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα διδάξει και θα υπομνήσει όσα ο ίδιος έχει πει.

Η λέξη «ὑπομνήσει» αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την παρούσα οντολογική έρευνα.

Η μνήμη είναι μόνο η ανάκληση ενός παρελθόντος γεγονότος ή μπορεί να νοηθεί ως σχέση ανάμεσα σε διαφορετικές καταστάσεις του ίδιου όντος;

Στον Φαίδωνα 73c–75c, ο Πλάτων εξετάζει την ανάμνηση μέσω της σχέσης ανάμεσα στο αισθητό και στο νοητό. Το όμοιο και το ανόμοιο μπορούν να ενεργοποιήσουν την αναγνώριση εκείνου που δεν είναι άμεσα παρόν στην αντίληψη.

Η γήινη εικόνα μπορεί, επομένως, να αποτελέσει την αφετηρία μιας αναμνηστικής κίνησης προς το πρωτότυπο.

Στη δική μου φιλοσοφική ανάπτυξη, όμως, η μνήμη δεν περιορίζεται στο παρελθόν. Αποκτά και μια μελλοντική κατεύθυνση: ο αληθινός εαυτός, ως πληρέστερη μορφή ολοκλήρωσης, αναγνωρίζει και περιλαμβάνει την εμπειρία της γήινης προβολής του.

Ο κάτω εαυτός αναζητεί την ουράνια ρίζα του. Ο αληθινός εαυτός αναγνωρίζει εκείνον που τον αναζητούσε.

Η ανάμνηση γίνεται έτσι διπλή κίνηση, ανάμεσα στην προέλευση και στην ολοκλήρωση. Δεν πρόκειται για επιστροφή που ακυρώνει την εμπειρία, αλλά για επανένωση που την περιλαμβάνει.

Η μεσότητα καθιστά δυνατή αυτή τη συνέχεια χωρίς να καταργεί τη διαφορά των δύο καταστάσεων.

Και υπάρχει μια αξιοσημείωτη ευαγγελική σύνδεση. Λίγο πριν από τη θεραπεία του τυφλού, στο Κατά Μάρκον 8:18, ο Χριστός ρωτά τους μαθητές του:

«ὀφθαλμοὺς ἔχοντες οὐ βλέπετε», και αμέσως προσθέτει: «καὶ οὐ μνημονεύετε;»

Η όραση και η μνήμη συναντώνται μέσα στην ίδια αφηγηματική ακολουθία.

Ο άνθρωπος μπορεί να έχει οφθαλμούς και να μη βλέπει· μπορεί να διαθέτει εμπειρία και να μην αναγνωρίζει τη σημασία της.

Η τύφλωση, επομένως, μπορεί να αποκτήσει και νοητική σημασία: είναι η αδυναμία αναγνώρισης της σχέσης ανάμεσα στην εικόνα και στο πρωτότυπο.

Μια ακόμη εικόνα εμφανίζεται στο Κατά Ματθαῖον 15:13–14, όπου ο Χριστός αναφέρεται στη φυτεία του ουράνιου Πατέρα και αμέσως μετά στους τυφλούς οδηγούς τυφλών.

Η ουράνια φυτεία, η ρίζα και η τύφλωση συναντώνται και εδώ. Στο άμεσο ευαγγελικό τους συμφραζόμενο αφορούν τη διάκριση και την αληθινή διδασκαλία· στη συγκριτική ανάγνωση ανοίγουν το ερώτημα της δυνατότητας του ανθρώπου να αναγνωρίσει την προέλευσή του.

Η λήθη δεν μετακινεί τη ρίζα. Αποκόπτει την επίγνωση της σχέσης μας μαζί της.

V. Η διπλή τύφλωση του δυισμού — Υλισμός και πνευματισμός

Ο δυισμός δεν σφάλλει απλώς επειδή διαιρεί το ον. Σφάλλει όταν απολυτοποιεί τη διαίρεση και καταργεί τη μεσότητα που επιτρέπει στο ον να γίνεται.

Αφαιρώντας το τρίτο, μετατρέπει δύο διαφορετικές καταστάσεις της φύσης σε ασυμφιλίωτες ουσίες. Και τότε αρχίζει η αντιμετάθεση.

Ο υλιστής αναγνωρίζει τη γήινη εικόνα ως τη μοναδική φυσική πραγματικότητα, αγνοώντας το πρωταρχικό της είδος. Ο πνευματιστής μεταφέρει την αληθινή ύπαρξη σε ένα άυλο πεδίο, στερώντας του τη δική του φυσική συγκρότηση, μορφή και κίνηση.

Ο ένας υλοποιεί το είδωλο. Ο άλλος αποϋλοποιεί το πρωτότυπο. Και οι δύο χάνουν το Όλον.

Η εναλλαγή από τον υλισμό στον πνευματισμό δεν αποτελεί αναγκαστικά υπέρβαση του δυισμού. Μπορεί να είναι η αντιστροφή του ίδιου αδιεξόδου: εκείνο που προηγουμένως ονομαζόταν ύλη απορρίπτεται χάριν μιας αφηρημένης συνείδησης, ενώ εκείνο που ονομαζόταν πνεύμα αποκτά ιδιότητες μιας άλλης, αδιευκρίνιστης ουσίας.

Ο δυισμός είναι, με αυτή την έννοια, άρριζος. Δεν έχει ρίζες ούτε άνω ούτε κάτω, διότι δεν μπορεί να συγκροτήσει την ενεργό σχέση ανάμεσα στις δύο καταστάσεις.

Η κριτική αυτή στρέφεται ιδιαίτερα προς τις δυιστικές γνωστικές αντιλήψεις που αντιπαραθέτουν ριζικά τον ανώτερο πνευματικό κόσμο με τον κατώτερο υλικό, καθιστώντας τη σωτηρία μια διαδικασία διαφυγής από τη φύση. Δεν χαρακτηρίζονται έτσι όλες οι ιστορικές γνωστικές σχολές, αλλά η συγκεκριμένη τάση που αποσπά την αληθινή ύπαρξη από τη φυσική της συγκρότηση.

Παρόμοιο αδιέξοδο εμφανίζεται σε ορισμένα σύγχρονα πνευματιστικά ρεύματα και εκλαϊκευμένες θεωρήσεις περί «κβαντικής συνείδησης», οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με την επιστήμη της κβαντικής φυσικής.

Η αντικατάσταση της λέξης «πνεύμα» από τους όρους «συνείδηση», «ενέργεια» ή «κβαντικό πεδίο» δεν επιλύει τη διάζευξη, εάν εξακολουθεί να απουσιάζει η ενεργός μεσότητα.

Αλλάζει το λεξιλόγιο, όχι η δομή.

Το ουράνιο φυτό του Πλάτωνα, αντιθέτως, δεν είναι ένα άρριζο πνεύμα. Έχει ρίζα, φορά, ανάπτυξη, μορφή και αναλογία. Είναι ζωντανό.

Η ρίζα του βρίσκεται άνω, αλλά η ανάπτυξή του εκδηλώνεται και κάτω. Η σχέση των δύο καταστάσεων δεν αποτελεί ένα περιττό θεωρητικό συμπλήρωμα· είναι το ίδιο το πρόβλημα της ζωής.

Δεν πρόκειται για απόδραση από τη Φύση. Πρόκειται για αποκατάσταση της αληθινής Φύσης.

VI. Νοῦς και Χορεία — Η μουσική γεωμετρία της αποκατάστασης

Στον Χορό Νεμέσεως αναπτύσσω τον Νοῦ ως ηνίοχο του Λόγου: τη νοητική αρχή που οργανώνει την κίνηση, συγκεντρώνει τη διάσπαρτη αντίληψη και επαναφέρει τη γήινη μορφή στην αναλογία με το πρωτότυπό της.

Στον Τίμαιο 90d, ο Πλάτων αναφέρεται στην αποκατάσταση των διαταραγμένων περιφορών μέσα μας μέσω της γνώσης των αρμονιών και των κινήσεων του σύμπαντος. Στην Πολιτεία 518b–d, η παιδεία συνδέεται με την περιαγωγή της ψυχής, τη στροφή της προς εκείνο που μπορεί πραγματικά να γνωρίσει.

Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να αποκτήσει μια ξένη φύση. Χρειάζεται να διορθώσει τη φορά με την οποία αντιλαμβάνεται και οργανώνει τη δική του.

Η αρχή αυτή εκφράζεται στο βιβλίο μου μέσω της σπειροειδούς κίνησης του Φ, ως συμβολικού και γεωμετρικού μοντέλου που συνδέει την κάθοδο με την άνοδο, την προβολή με την αναγνώριση, τη στροφή με την αντιστροφή.

Η σπείρα δεν είναι απλώς ένα σχήμα επιστροφής. Εκφράζει τη δυνατότητα να επανέλθει το ον στην αναλογία με το πρωτότυπό του, χωρίς να ακυρωθεί η διαδρομή που προηγήθηκε.

Όπως στη μουσική, η ολοκλήρωση δεν προκύπτει από την εξάλειψη της διαφοράς, αλλά από την ένταξή της σε μια ανώτερη αρμονική σχέση. Η διαφωνία, η ένταση, η μετατόπιση και η επαναφορά αποτελούν μέρη μιας σύνθεσης. Η κατάληξη δεν αναιρεί την πορεία· τη συγκρατεί μέσα στη μορφή της.

Έτσι η χορεία, ως ρυθμική κίνηση του σώματος, γίνεται πράξη αναλογίας. Το βήμα, η στροφή, η αντιστροφή και η κάδεντσα αποκτούν οντολογική σημασία όταν η κίνηση του γήινου σώματος οργανώνεται σύμφωνα με το μέτρο του αληθινού εαυτού.

Η λογική αναγνωρίζει την αναλογία, η ηθική την ενσαρκώνει ως ορθή πράξη και η αισθητική την καθιστά ορατή ως αρμονική μορφή.

Η φιλοσοφία γίνεται τότε παιδεία της όρασης και της κίνησης, της αναγνώρισης και της δημιουργικής ολοκλήρωσης.

VII. Η αποκατάσταση του Όλου — Η επιστροφή στην ουράνια ρίζα

Το ουράνιο φυτό του Πλάτωνα και τα δέντρα που περπατούν του Ευαγγελίου ανοίγουν ένα κοινό πεδίο φιλοσοφικής διερεύνησης.

Ο Πλάτων υποδεικνύει την ουράνια ρίζα και την ορθή φορά του ανθρώπου. Ο Μάρκος περιγράφει την ανάβλεψη και την αποκατάσταση της όρασης. Ο Ιωάννης παρουσιάζει το Άγιο Πνεύμα ως Παράκλητο, διδάσκοντα και υπομνήσκοντα.

Στη δική μου σύνθεση, οι εικόνες αυτές συναντώνται μέσα από τη λειτουργία της μεσότητας: εκείνης που επιτρέπει στη γήινη εικόνα να αναγνωρίσει την πρωταρχική φυσική της μορφή.

Το πρωτότυπο δεν είναι ένα άυλο φάντασμα. Η γήινη εικόνα δεν είναι ολόκληρη η φύση. Και η μεταξύ τους σχέση δεν είναι μια άδεια έννοια.

Η ζωή βρίσκεται στη δυνατότητα της σχέσης, της μεταβολής, της αναλογίας και της δημιουργικής συνέχειας.

Το τρίτο καθιστά δυνατή τη ζεύξη. Η ζεύξη επιτρέπει την αναγνώριση. Η αναγνώριση ανοίγει τον δρόμο προς την αποκατάσταση της μορφής.

Το γίγνεσθαι δεν είναι η άρνηση του είναι. Είναι η ζωντανή δυνατότητα της εκδήλωσης και της ολοκλήρωσής του.

Ο άνθρωπος δεν καλείται να καταστρέψει τη γήινη μορφή του για να βρει την ουράνια. Καλείται να αναγνωρίσει τη σχέση της με εκείνο που την καθιστά δυνατή.

Γι’ αυτό το «ἀναβλέψας» του Μάρκου και το «ὀρθοῖ» του Πλάτωνα μπορούν να συναντηθούν ως δύο εκφράσεις ενός κοινού φιλοσοφικού προβλήματος: της αποκατάστασης της ορθής φοράς του ανθρώπου.

Το πρώτο υποδεικνύει την όραση που ανοίγεται. Το δεύτερο, τη σχέση που ορθώνει το σώμα από την ουράνια ρίζα του. Ανάμεσά τους τίθεται η μεσότητα, όχι ως στατικό όριο, αλλά ως ενεργός δυνατότητα αναγνώρισης και ζωής.

Χωρίς αυτήν, η εικόνα απομονώνεται και το πρωτότυπο μετατρέπεται σε αφαίρεση. Με αυτήν, η διαίρεση μπορεί να μετατραπεί σε αναλογία, η λήθη σε ανάμνηση και η αντιστροφή σε ορθή κίνηση.

Ο άνθρωπος δεν είναι ένα γήινο φυτό που ονειρεύεται να γίνει ουράνιο. Είναι ένα ουράνιο φυτό που έχει λησμονήσει την πραγματική του ρίζα.

Και όταν αναβλέπει, η εικόνα του κόσμου αλλάζει.

Δεν χρειάζεται να μετακινηθεί ο ουρανός ούτε να μεταφερθούν οι ρίζες στη γη.

Χρειάζεται να αποκατασταθεί η σχέση που επιτρέπει στο ον να αντικρίσει το Όλον.

Οι ρίζες δεν έπεσαν ποτέ στη γη. Ο άνθρωπος λησμόνησε πού βρίσκονται.

Πρωτογενείς πηγές και συγγραφική αναφορά

Μαρία Αλεξέα, Ο Χορός Νεμέσεως, Κεφάλαιο IV, «The Human as a Heavenly Plant: Soul and Nous in Spiral Coherence», ιδίως οι ενότητες «The Double Self», «Nous as Charioteer» και «The Golden Spiral of Φ and the Soul-Vehicle».

Πλάτων: Τίμαιος 31b–32a, 90a–d· Πολιτεία 514a–518d· Φαίδων 73c–75c· Φαῖδρος 246a–249d.

Καινή Διαθήκη: Κατά Μάρκον 8:17–25· Κατά Ματθαῖον 15:13–14· Κατά Ιωάννην 14:26, 16:13.

Η σύνδεση των πλατωνικών και ευαγγελικών χωρίων, η οντολογική ερμηνεία της μεσότητας και η διάκριση πρωταρχικής φυσικής μορφής και γήινης προβολής αποτελούν την πρωτότυπη φιλοσοφική σύνθεση της Μαρίας Αλεξέα. Οι συγκρίσεις δεν προϋποθέτουν ιστορική ταυτότητα των αντίστοιχων διδασκαλιών.

Μαρία Αλεξέα

Article (En)

The Heavenly Root of the Human Being, the Restoration of Vision, and the Mediation of the Holy Spirit — An Ontological Critique of Dualism

Prooimion — The Forgotten Roots

The human being dwells upon the earth and believes that his roots lie here. He regards his earthly body as his only natural existence and seeks his spiritual origin in a distant, immaterial, and inaccessible world. This division has shaped one of the deepest impasses of dualism: on one side, matter; on the other, spirit — two supposedly distinct realities set against one another without any explanation of the living bond between them.

And yet, in the Timaeus, Plato describes the human being as “φυτὸν οὐκ ἔγγειον ἀλλὰ οὐράνιον” — a plant not of earth but of heaven. The human root does not lie beneath our feet, but above, where the philosopher locates the soul’s kinship with the divine.

Centuries later, in the Gospel according to Mark, a blind man whose sight Christ is restoring exclaims:

“Βλέπω τοὺς ἀνθρώπους ὅτι ὡς δένδρα ὁρῶ περιπατοῦντας.”

“I see people, for I see them as trees walking.” (Mark 8:24)

Why does he see people as walking trees? And why does this image appear at the very moment he begins to recover his sight?

The present philosophical inquiry proposes an encounter between these two images, not as evidence of historical identity between the texts, but as an exploration of their geometrical and ontological relationship.

The roots never fell to earth. The human being forgot where they are.

I. The Heavenly Plant — The Primordial Natural Form

In the Timaeus (90a–b), Plato explains that the divine suspended the human head and root from the place where the soul was originally born, thereby setting the entire body upright.

The image reverses the ordinary botanical relationship. The earthly plant has its roots in the ground and grows toward the heavens. The Platonic heavenly plant has its primordial point of reference above and extends downward toward the earth.

This conception is developed in my book Ο Χορός Νεμέσεως (The Dance of Nemesis), Chapter IV, “The Human as a Heavenly Plant: Soul and Nous in Spiral Coherence.”

In my ontological interpretation, the human being is not an earthly existence to which an immaterial spirit is subsequently added. Rather, the human being consists of a primordial, true natural form and its earthly image or projection. The latter does not constitute the whole of being; it is its manifestation under different conditions, retaining the possibility of recognizing its original.

The primordial being is not deprived of nature, form, or movement. On the contrary, earthly existence constitutes a limited manifestation of its original natural structure.

The human being, therefore, is not an earthly creature seeking some alien heavenly attribute. The human being is a heavenly plant whose true root remains above, even when the earthly self has forgotten its origin.

II. “Ἀναβλέψας” — The Walking Trees and the Inversion of the Mirror

In Mark 8:22–25, Christ heals a blind man at Bethsaida. The healing takes place in two stages: first, the man sees people as trees walking; then, through Christ’s second laying on of hands, his vision is fully restored.

The verb ἀναβλέπω (anablepō) here means to regain sight, yet its composition also permits a symbolic reading of the upward direction of vision: ἀνά — βλέπω (ana — blepō, upward — I see).

And here lies the essential inversion.

The man being healed stands below. He looks upward. Plato, by contrast, describes the human being from the heavenly origin of his constitution.

The blind man does not need to be transported to heaven in order to glimpse the image of the heavenly plant. He stands upon the earth, where human beings walk, and from this lower position he sees their forms as trees.

But if human beings are Plato’s heavenly plants, then their true roots lie above. The paradox is not that the trees are walking. The paradox is that the earthly human being considers the earth to be the place of his roots.

In our symbolic interpretation, this first vision does not reveal a transformation of human beings into trees, but a momentary possibility of seeing human nature through a different geometry.

The lower beholds the higher. The earthly image is recognized as the extension of a heavenly root.

Here the inverted mirror comes into play. When the human being sees only his earthly form, he mistakes the image for the original, and the original for an abstraction. His natural origin becomes inverted within his perception.

Yet the mirror does not create the original. It produces an image of it, preserving a proportionate relationship with that which it reflects.

The restoration of vision, therefore, does not require the destruction of the mirror, but the correction of its inversion.

In Mark 8:25, the word “ἀπεκατέστη” (apekatestē) is used: his sight was restored.

The healing thus acquires, in my philosophical interpretation, the significance of rediscovering the axis between the original and its image.

The roots do not change their position. What is restored is the ability to recognize where they are.

III. The Trinity and the Mediating Principle — The Bond That Constitutes the Whole

How is the original connected to its earthly image? How do two different states of nature preserve their unity without becoming confused with one another?

In the Timaeus (31b–c), Plato formulates a principle of decisive importance:

“δύο δὲ μόνω καλῶς συνίστασθαι τρίτου χωρὶς οὐ δυνατόν.”

Two things cannot be properly joined together without a third.

He then explains the necessity of a bond that brings the two into unity. And the finest bond, according to Plato, is ἀναλογία (analogia, proportion).

Here lies the essential geometry of the Trinity.

The third is not mechanically added to the two. It transforms their relationship, making synthesis, continuity, and living unity possible.

The Dyad may express opposition. The mediating principle allows difference to acquire proportion. The original and its earthly projection are no longer two irreconcilable substances, but different states that can remain connected within a unified natural order.

Without the third, opposition remains closed within itself. With the third, the possibility of transformation, recognition, and becoming emerges.

The Trinity is not simply a Dyad plus one. It is the living relationship through which the two can constitute the Whole.

The Christian Trinity — Father, Son, and Holy Spirit — offers another field for philosophical investigation.

In my personal ontological synthesis, the Holy Spirit is examined as the active mediating principle that makes the relationship between the primordial natural form and its earthly image possible. This is not a dogmatic identification of the divine persons with geometrical magnitudes, but an inquiry into the function of connection, revelation, and life.

The mediating principle is not a compromise between matter and spirit. It does not merely occupy the middle position between two lifeless abstractions.

It connects the living original with its earthly image, making recollection, transformation, and becoming possible.

IV. “Ὑπομνήσει” — The Memory of the True Self

In John 14:26, Christ refers to the Paraclete, the Holy Spirit, who will teach and bring to remembrance everything he has said.

The word “ὑπομνήσει” (hypomnēsei, will remind or bring to remembrance) acquires particular importance for the present ontological inquiry.

Is memory merely the recollection of a past event, or can it be understood as a relationship between different states of the same being?

In the Phaedo (73c–75c), Plato examines recollection through the relationship between the sensible and the intelligible. The similar and the dissimilar can activate the recognition of that which is not immediately present to perception.

The earthly image may therefore become the starting point of a movement of recollection toward the original.

In my philosophical development, however, memory is not confined to the past. It also acquires a future direction: the true self, as a fuller form of completion, recognizes and encompasses the experience of its earthly projection.

The lower self seeks its heavenly root. The true self recognizes the one who was seeking it.

Recollection thus becomes a double movement between origin and completion. It is not a return that cancels experience, but a reunion that encompasses it.

The mediating principle makes this continuity possible without abolishing the difference between the two states.

And there is a remarkable Gospel connection. Shortly before healing the blind man, in Mark 8:18, Christ asks his disciples:

“ὀφθαλμοὺς ἔχοντες οὐ βλέπετε” — “Having eyes, do you not see?”

And immediately adds:

“καὶ οὐ μνημονεύετε;” — “And do you not remember?”

Vision and memory meet within the same narrative sequence.

A human being may possess eyes and yet fail to see; may possess experience and yet fail to recognize its meaning.

Blindness, therefore, may also acquire an intellectual significance: the inability to recognize the relationship between the image and its original.

Another image appears in Matthew 15:13–14, where Christ speaks of the planting of the heavenly Father and immediately afterward of blind guides leading the blind.

The heavenly planting, the root, and blindness meet here as well. Within their immediate Gospel context, these images concern discernment and true teaching; in our comparative interpretation, they open the question of humanity’s capacity to recognize its own origin.

Oblivion does not move the root. It severs our awareness of our relationship with it.

V. The Double Blindness of Dualism — Materialism and Spiritualism

Dualism does not err merely because it divides being. It errs when it absolutizes division and abolishes the mediating principle that allows being to become.

By removing the third, it transforms two different states of nature into irreconcilable substances. And thus the interchange begins.

The materialist recognizes the earthly image as the only natural reality, disregarding its primordial Form. The spiritualist transfers true existence to an immaterial realm, depriving it of its own natural structure, form, and movement.

One materializes the image. The other dematerializes the original. Both lose the Whole.

The transition from materialism to spiritualism does not necessarily constitute an overcoming of dualism. It may simply be the inversion of the same impasse: what was previously called matter is rejected in favor of an abstract consciousness, while what was called spirit acquires the properties of another, undefined substance.

Dualism is, in this sense, rootless. It has roots neither above nor below, because it cannot constitute the active continuity between the two states.

This critique is directed particularly toward those dualistic Gnostic conceptions that radically oppose the higher spiritual world to the lower material world, turning salvation into an escape from nature. Not all historical Gnostic schools are characterized in this way; the concern here is the particular tendency to detach true existence from its natural constitution.

A similar impasse appears in certain contemporary spiritual movements and popularized theories of “quantum consciousness,” which must not be confused with the science of quantum physics.

Replacing the word “spirit” with terms such as “consciousness,” “energy,” or “quantum field” does not resolve the division if the active mediating principle remains absent.

The vocabulary changes, but the structure does not.

Plato’s heavenly plant, by contrast, is not a rootless spirit. It has a root, direction, growth, form, and proportion. It is alive.

Its root lies above, but its growth manifests below. The relationship between the two states is not a superfluous theoretical supplement; it is the very problem of life itself.

This is not an escape from Nature. It is the restoration of true Nature.

VI. Nous and Choreia — The Musical Geometry of Restoration

In The Dance of Nemesis, I develop Νοῦς (Nous) as the charioteer of Λόγος (Logos): the noetic principle that organizes movement, gathers scattered perception, and restores the earthly form to proportion with its original.

In the Timaeus (90d), Plato refers to the restoration of the disordered revolutions within us through knowledge of the harmonies and movements of the universe. In the Republic (518b–d), education is associated with the turning of the soul, its orientation toward what it can truly know.

The human being does not need to acquire an alien nature. He needs to correct the direction through which he perceives and organizes his own.

This principle is expressed in my book through the spiral movement of Φ (Phi), as a symbolic and geometrical model connecting descent with ascent, projection with recognition, and turning with counter-turning.

The spiral is not merely a figure of return. It expresses the possibility of restoring the being’s proportion with its original without canceling the journey that preceded it.

As in music, completion does not arise from the elimination of difference, but from its integration into a higher harmonic relationship. Dissonance, tension, displacement, and resolution are all parts of a composition. The final cadence does not negate the movement; it gathers the journey into its completed form.

Thus χορεία (choreia), as the rhythmic movement of the body, becomes an act of proportion. The step, the turn, the counter-turn, and the cadence acquire ontological significance when the movement of the earthly body is organized according to the measure of the true self.

Logic recognizes proportion, ethics embodies it as right action, and aesthetics renders it visible as harmonious form.

Philosophy then becomes an education of vision and movement, of recognition and creative completion.

VII. The Restoration of the Whole — The Return to the Heavenly Root

Plato’s heavenly plant and the walking trees of the Gospel open a common field of philosophical inquiry.

Plato points toward the heavenly root and the proper orientation of the human being. Mark describes the recovery and restoration of sight. John presents the Holy Spirit as the Paraclete, who teaches and brings to remembrance.

In my synthesis, these images meet through the function of mediation: that which allows the earthly image to recognize its primordial natural form.

The original is not an immaterial phantom. The earthly image is not the entirety of nature. And the relationship between them is not an empty concept.

Life resides in the possibility of relationship, transformation, proportion, and creative continuity.

The third makes conjunction possible. Conjunction permits recognition. Recognition opens the way toward the restoration of form.

Becoming is not the negation of being. It is the living possibility of its manifestation and completion.

The human being is not called upon to destroy his earthly form in order to discover his heavenly one. He is called upon to recognize its relationship with that which makes it possible.

This is why Mark’s “ἀναβλέψας” (anablepsas, having regained sight) and Plato’s “ὀρθοῖ” (orthoi, sets upright) can meet as two expressions of a common philosophical problem: the restoration of the human being’s proper orientation.

The first points toward vision opening. The second points toward the relationship that sets the body upright from its heavenly root. Between them stands the mediating principle, not as a static boundary, but as the active possibility of recognition and life.

Without it, the image becomes isolated and the original turns into an abstraction. Through it, division may be transformed into proportion, oblivion into recollection, and inversion into proper movement.

The human being is not an earthly plant dreaming of becoming heavenly. The human being is a heavenly plant that has forgotten its true root.

And when he looks upward and begins to see, the image of the world changes.

Heaven does not need to move, nor do the roots need to be transferred to earth.

What must be restored is the relationship that allows being to behold the Whole.

The roots never fell to earth. The human being forgot where they are.

Primary Sources and Authorial Reference

Maria Alexea, Ο Χορός Νεμέσεως (The Dance of Nemesis), Chapter IV, “The Human as a Heavenly Plant: Soul and Nous in Spiral Coherence,” particularly the sections “The Double Self,” “Nous as Charioteer,” and “The Golden Spiral of Φ and the Soul-Vehicle.”

Plato: Timaeus 31b–32a, 90a–d; Republic 514a–518d; Phaedo 73c–75c; Phaedrus 246a–249d.

New Testament: Gospel according to Mark 8:17–25; Gospel according to Matthew 15:13–14; Gospel according to John 14:26, 16:13.

The connection between the Platonic and Gospel passages, the ontological interpretation of mediation, and the distinction between the primordial natural form and its earthly projection constitute the original philosophical synthesis of Maria Alexea. These comparisons do not presuppose the historical identity of the respective teachings.

Maria Alexea