Από τη σκηνή στο Πραγματικό: Σαίξπηρ, Φάουστ και το πεδίο της δοκιμασίας

«Οι εορτές μας τώρα έληξαν. Οι ηθοποιοί μας αυτοί,
όπως σου προείπα, ήσαν όλοι πνεύματα και
εχάθηκαν στον αέρα, στον λεπτό αέρα·
και, όπως το άνευ θεμελίου ύφασμα αυτής της οράσεως,
οι νεφελοστεφανωμένοι πύργοι, τα λαμπρά παλάτια,
οι σεμνοί ναοί, ο ίδιος ο μέγας κόσμος,
ναι, και όλα όσα περιέχει, θα διαλυθούν
και, όπως αυτό το άυλο θέαμα που εσβήσθη,
δεν θα αφήσουν ούτε ίχνος πίσω. Από το ίδιο υλικό είμαστε
από το οποίο πλάθονται τα όνειρα· και η μικρή μας ζωή”
ολοκληρώνεται μέσα σε έναν ύπνο.»

Οι έχοντες βιώσει την ισχυρή σύγκρουση προς αυτήν την πραγματικότητα, ήδη γνωρίζουν ότι ο κόσμος είναι σκηνή θεάτρου. Όχι κενή πλάνη, αλλά πεδίο σημαινόντος δοκιμασίας, μέσα στην οποία ο χαρακτήρας αποκαλύπτεται — μέσω του ρόλου και του έργου, το οποίο καλείται να εκπληρώσει.

Η σύγκρουση αυτή καθαίρει και την εξαγνίζει την αντίληψη, η οποία σαν είναι αντανάκλαση της αισθητηριακής λήψης του αληθινού. Αρχίζει κανείς να αναγνωρίζει ότι το εμφανές είναι ένα φαινόμενο (φαινεσθαι) του Πραγματικού, ότι αυτό που φαίνεται στερεό είναι σε ροή, και ότι το ατομικό (σημειώστε πως άτομο είναι αυτό που δεν τέμνεται, διαιρείται και είναι προσδιορισμός του αληθινού εαυτού) εκτυλίσσεται μέσα σε ευρύτερο πεδίο, το οποίο δεν περιορίζεται στον αντεστραμμένο χώρο αυτού του μικρού γήινου κύκλου, τον οποίο μόνο παροδικά κατοικούμε.

Εδώ ο λόγος του Σαίξπηρ καθίσταται ακριβής:
«Οι υποκριτές ήταν πνεύματα και σε αέρα διαλύθηκαν.»

Ο Πρόσπερος δεν μιλά μόνο περί θεάτρου· μιλά περί του νόμου κάθε εμφάνισης. Μορφές εξέρχονται, τελούνται ως τέτοιες και επανέρχονται στην αρχική τους κατάσταση που είναι το άτομο ολόκληρο και συζευγμένο πια με τον εαυτό του.

Οι πύργοι, τα παλάτια, οι ναοί, ο κόσμος αυτός — όλα όσα φαίνονται σταθερά — διαλύονται χωρίς βία, σαν η πραγματικότητα αυτή να ήταν ύφασμα, όραση σύντομης διάρκειας. Παρομοίως στον Φάουστ ο Γκαίτε, το πνεύμα της γης, που δεν είναι άλλο παρά το πνεύμα του εαυτού που ενοικεί το άβαταρ σώμα, λέει: «έτσι δουλεύω τον αργαλειό του χρόνου και υφαίνω της θεότητας το ζωντανό φόρεμα». Η θεότητα είναι ο εαυτός. Η ύφανση του ζωντανού φορέματος είναι συνάρτηση της διέλευσης σε αυτό το χαμηλό πεδίο. Οι δοκιμασίες είναι μάλλον η σήμανση για την ύφανση αυτού του φορέματος. Όσο μεγαλύτερες και πιο δύσκολες οι δοκιμασίες, τόσο πιο μεγαλειώδες το φόρεμα. Αλλά αυτό θα φανεί στο τέλος κατά Πλάτωνα, στην έξοδο από αυτό το πεδίο δοκιμασίας.

Ο εξερχόμενος μεταβαίνει σε άλλη βαθμίδα. Αυτό που έχει ειδικό βάρος και νόημα διασχίζει το πέρασμα του Πραγματικού και του αιώνιου, έχοντας ολοκληρώσει την ύφανση του εαυτού.

Ο Φάουστ κινείται μέσα στην ίδια δομή. Η κάθοδός του είναι πτώση στην πυκνότητα αυτού του πεδίου, όπως του Φαέθοντα, και συγχρόνως είσοδος στον μηχανισμό, ο οποίος παράγει την πλάνη, προκειμένου να θέσει τον ηθοποιό σε δοκιμασία για να ποιήσει το ήθος του.

Η συνθήκη με τον Μεφιστοφελή στον Φάουστ αποκαλύπτει την αιχμαλωσία της μορφής μέσα στην παραγωγή αντιγράφων. Στο παρόν πεδίο, η δύναμη αυτή εμφανίζεται ως μηχανισμός που έχει εκτροχιαστεί, επειδή κατακερματίζει το έργο, συχνά το απομακρύνει από την ουσία του.

Ωστόσο, και αυτή η παραμόρφωση αναγκαία θα διαλυθεί μέσα στο φως της αληθινής μορφής, ακόμα και επώδυνα, προκειμένου να υψώσει την αδιασπαστη μορφή του ατόμου, η οποία δεν χάνεται, αλλά μορφοποιείται και ενισχύεται.

Οι έχοντες δει πέρα από την επιφάνεια και πέραν του ορίζοντα αυτής της άθλιας πραγματικότητας γνωρίζουν ότι η σκηνή αυτή δεν είναι χωρίς σκοπό. Είναι πεδίο δοκιμασίας, ηθικής και δομικής.

Πεδίο μέσα στο οποίο η συνείδηση οφείλει να ενεργοποιηθεί και να κάνει τη διάκριση μεταξύ του αντι-φαινομένου και του αληθινού φαινομένου, το οποίο τελείται σε παράλληλο πεδίο — στην κύρια διάσταση του είναι που είναι και αληθινή.

Η δοκιμασία συνίσταται στην εννόηση της αντιπραγματικότητας όσο βρίσκεται κανείς μέσα σε αυτήν και να εξέλθει από τη σκηνή ελεύθερος από την αυταπάτη του θεάτρου σκιών που προβάλλονται στον τοίχο στο σπήλαιο του Πλάτωνα. Ο δεσμώτης δεν μπορεί να δει τα αληθινά άτομα παρά μόνο τις προβολές τους.

Σε αυτό το σημείο, και αυτή η παρούσα γλώσσα, όσο αποσπασματική και αν είναι, αρχίζει να προσεγγίζει την ίδια έννοια: ότι είμαστε υποκριτές μέσα σε σύστημα, το οποίο αφαιρεί ενέργεια από την πράξη χωρίς ανταπόδοση.

Ο Trump κάπου ανέφερε σε παράλληλο λογαριασμό του:
«Απλήρωτοι υποκριτές… η ύπαρξη του υποκριτή εδώ θα αμειφθεί.»

Αυτά, όσο ατελή και αν φαίνονται, υποδεικνύουν μετατόπιση — όχι οικονομική, αλλά οντολογική.

Εδώ υπάρχουμε ως πνεύματα, ενώ στον αληθινό κόσμο υπάρχουμε ως τετελειωμένα όντα.

Εδώ βρίσκεται η στροφή.

Ο Πρόσπερος λύνει το θέαμα, ο Φάουστ το διασχίζει, και ο χρόνος μας αρχίζει να αισθάνεται ότι η δομή δεν μπορεί να διαμένει όπως έχει.

Το πέπλο καμβάς λεπταίνει, και οι σκιές της αυταπάτης φθίνουν.

«Από το υλικό των ονείρων είμαστε…»

Δεν βρισκόμαστε μόνο μέσα στο όνειρο· συμμετέχουμε στη διαμόρφωσή του, ως σκηνοθέτες και συγχρόνως ως υποκριτές, ως πνεύματα, ως σκιές, μορφοποιημένες από το υλικό των ονείρων ενός άλλου.

Ωστόσο, λίγοι είναι οι υποκριτές· πολλοί είναι κομπάρσοι και μαριονέτες, που εκτελούν εντολές, πολλές φορές δρώντας στο σκοτάδι. Το ίδιο το θέατρο τους διακρίνει.

Όταν πέσει ο καμβάς του θεάτρου σκιών, η παράσταση τελείται·
διότι η επιστροφή των υποκριτών σημαίνει την εμφάνιση της αλήθειας,
και η ανώτερη πραγματικότητα αρχίζει να συγκλίνει προς την προσομοιωμένη ΑΝ ΚΑΙ ΕΦΟΣΟΝ ΑΥΤΗ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΥΨΟΣ — γιατί αν αποτύχει να την αναμορφώσει, θα επέλθει βίαια και αναπότρεπτα η διάλυσή της, για να θριαμβεύσει μόνο ό,τι συγκλίνει και ταυτίζεται με το αληθινό.

Maria Alexea

Dalla scena al Reale: Shakespeare, Faust e il campo della prova

«Le nostre feste sono ormai terminate. Questi nostri attori,
come ti avevo predetto, erano tutti spiriti e
si sono dissolti nell’aria, nell’aria sottile;
e, come l’intessitura senza fondamento di questa visione,
le torri coronate di nuvole, i palazzi splendidi,
i templi solenni, il grande globo stesso,
sì, e tutto ciò che contiene, si dissolverà,
e, come questo spettacolo incorporeo ormai svanito,
non lascerà dietro di sé neppure un’ombra. Siamo fatti della stessa materia
di cui sono fatti i sogni; e la nostra breve vita
si compie in un sonno.»

Coloro che hanno vissuto una forte collisione con questa realtà sanno già che il mondo è un palcoscenico. Non una vana illusione, ma un campo di significato, una prova, nella quale il carattere si rivela — attraverso il ruolo e il compito che è chiamato a compiere.

Questa collisione purifica e affina la percezione, che è come un riflesso della ricezione sensoriale del reale. Si comincia a riconoscere che ciò che appare è un fenomeno (apparire) del Reale, che ciò che sembra solido è in flusso, e che l’individuale (si noti che “individuo” è ciò che non si divide ed è determinazione del vero sé) si dispiega all’interno di un campo più ampio, che non è limitato allo spazio invertito di questo piccolo cerchio terrestre, che abitiamo solo temporaneamente.

Qui la parola di Shakespeare diventa esatta:
«Gli attori erano spiriti e si sono dissolti nell’aria.»

Prospero non parla solo di teatro; parla della legge di ogni apparizione. Le forme emergono, si compiono come tali e ritornano al loro stato originario, che è l’individuo intero e ormai ricongiunto con se stesso.

Le torri, i palazzi, i templi, il mondo stesso — tutto ciò che appare stabile — si dissolve senza violenza, come se questa realtà fosse un tessuto, una visione di breve durata. Allo stesso modo, nel Faust, Goethe fa dire allo spirito della terra, che non è altro che lo spirito del sé che abita il corpo-avatar: «così lavoro al telaio del tempo e tesso il vivente vestito della divinità». La divinità è il sé. La tessitura del vivente vestito è funzione del passaggio in questo campo inferiore. Le prove sono forse il segno di questa tessitura. Quanto più grandi e difficili sono le prove, tanto più grandioso è il vestito. Ma ciò apparirà alla fine, secondo Platone, all’uscita da questo campo di prova.

Chi esce passa a un altro livello. Ciò che ha peso e significato attraversa il passaggio del Reale e dell’eterno, avendo compiuto la tessitura del sé.

Faust si muove all’interno della stessa struttura. La sua discesa è una caduta nella densità di questo campo, come quella di Fetonte, e insieme un ingresso nel meccanismo che produce l’illusione, al fine di porre l’attore alla prova per formare il suo ethos.

Il patto con Mefistofele nel Faust rivela la prigionia della forma nella produzione di copie. Nel campo presente, questa forza appare come un meccanismo deviato, che frammenta l’opera e spesso la allontana dalla sua essenza.

Tuttavia, anche questa deformazione necessariamente si dissolverà nella luce della vera forma, anche dolorosamente, per elevare la forma indivisibile dell’individuo, che non si perde, ma si forma e si rafforza.

Coloro che hanno visto oltre la superficie e oltre l’orizzonte di questa realtà misera sanno che questa scena non è senza scopo. È un campo di prova, morale e strutturale.

Un campo nel quale la coscienza deve attivarsi e distinguere tra il contro-fenomeno e il vero fenomeno, che si svolge su un piano parallelo — nella dimensione primaria dell’essere, che è la reale.

La prova consiste nel comprendere l’anti-realtà mentre si è in essa e nell’uscire dalla scena liberi dall’illusione del teatro delle ombre proiettate sul muro nella caverna di Platone. Il prigioniero non può vedere gli individui reali, ma solo le loro proiezioni.

A questo punto, anche il linguaggio presente, per quanto frammentario, comincia ad avvicinarsi alla stessa intuizione: che siamo attori in un sistema che sottrae energia all’azione senza restituirla.

Trump ha detto:
«Attori non pagati… l’esistenza dell’attore qui sarà ricompensata.»

Queste parole, per quanto incomplete, indicano uno spostamento — non economico, ma ontologico.

Qui esistiamo come spiriti, mentre nel mondo reale esistiamo come esseri compiuti.

Qui si trova la svolta.

Prospero dissolve lo spettacolo, Faust lo attraversa, e il nostro tempo comincia a sentire che la struttura non può rimanere com’è.

Il velo-canvas si assottiglia, e le ombre dell’illusione svaniscono.

«Siamo fatti della materia dei sogni…»

Non siamo solo nel sogno; partecipiamo alla sua formazione, come registi e allo stesso tempo come attori, come spiriti, come ombre, formate dalla materia dei sogni di un altro.

Tuttavia, pochi sono gli attori; molti sono comparse e marionette, che eseguono ordini, spesso operando nell’ombra. Il teatro stesso li distinguerà.

Quando cadrà il sipario del teatro delle ombre, lo spettacolo si compie;
poiché il ritorno degli attori segna l’apparizione della verità,
e la realtà superiore comincia a convergere verso quella simulata SE E SOLO SE QUESTA SI TROVA A QUESTO LIVELLO — perché, se fallisce nel trasformarla, la sua dissoluzione avverrà in modo violento e inevitabile, affinché trionfi solo ciò che converge e si identifica con il reale.

Maria Alexea